Aan de ayurveda ligt wel een bepaalde visie ten grondslag, een visie op de wijze waarop de schepping is ontstaan, een visie op de plaats van de mens en op zijn verhouding tot de hem omringende wereld. Die grondslag vindt de ayurveda in de Indiase filosofische scholen die uit het denken over de Veda’s, de heilige boeken van het hindoeïsme, zijn voortgekomen.

De filosofische school die het dichtst bij de ayurveda ligt is de Samkhya-filosofie. Het is een filosofie die de mens en de wereld waarin hij leeft ziet als een manifestatie, een vormgeving van de oerkrachten die aan de oorsprong, aan de basis staan van de Natuur. Het zijn Purusha, het onbeweeglijke, het tijdloze, het onkenbare en Prakriti, het beginsel van beweging. Uit het contact van Prakriti met Purusha ontstond het scheppingsproces dat nimmer eindigt en waarin de oerbeginselen zich op afdalende niveaus van materialisatie manifesteren.

In dat proces ontstaan de drie "Guna's", de drie eigenschappen: Sattva het zuivere, heilige, lichte; Rajas, het vurige, beweeglijke, veranderende; en Tamas, het trage, inerte, duistere. Uit Sattva, Rajas en Tamas zijn de vijf elementen gevormd de "Panch mahabhuta's". Uit Sattva ontstond ether, uit Sattva en Rajas lucht, uit Rajas vuur, uit Rajas en Tamas water en uit Tamas aarde. Dat zijn de vijf elementen: Akash (ether), Vayu (lucht), Tejas/Agni (vuur), Jala (water) en Prithvi (aarde), waaruit al het bestaande is opgebouwd. Het gaat hier om de energetische principes die door deze termen uit onze dagelijkse omgeving worden aangeduid. Daarom gebruiken we liever de Sanskrietnamen. Wanneer alles uit de vijf elementen is opgebouwd in wisselende samenstelling, wordt ook onze verwantschap met de kosmos duidelijk. Wij zijn een stukje van het grote bouwwerk. Wij zijn de microkosmos die zich in de macrokosmos weerspiegelt.

Ook de drie bio-energetische krachten, de tridosha die onze constitutie bepalen zijn gevormd uit de vijf elementen. Vata, de kracht van de beweging, ontstaat uit ether en lucht; Pitta, de kracht van de transformatie, ontstaat uit vuur en water; Kapha, de kracht van de opbouw en structuur, ontstaat uit aarde en water. Bij onze geboorte wordt de unieke blauwdruk van onze tridosha-balans vastgelegd. Wanneer we dit unieke evenwicht weten te bewaren, zijn in harmonie, zijn we gezond.

Natuurlijk kan er over de Samkhya-filosofie veel meer gezegd en geschreven worden, maar dit lijkt ons toch al stevige kost voor een website. Er zijn verschillende boeken over ayurveda in de boekhandel te krijgen, waarin ook aan de Samkhya-filosofie aandacht wordt besteed. Aardige inleidingen vind je bij :